Hoe Anne‑Marie Sergeant een vergeten verleden tot leven wekt

Met Tussen land en zee levert Anne‑Marie Sergeant een indrukwekkende debuutroman af die zich moeiteloos beweegt tussen heden en verleden, tussen liefde en terreur, tussen het zichtbare en het onuitgesprokene. Het resultaat is een verhaal dat niet alleen ontroert, maar ook confronteert met de manier waarop trauma’s generaties lang blijven nazinderen.

Een vakantiehuis dat een verhaal fluistert

Het begint in 2018, in Bourville, een klein Normandisch dorpje aan de Albastenkust. Mieke en Ben kopen er een statige herenwoning uit 1906, een plek die ruikt naar zee, geschiedenis en onuitgesproken verhalen. Wanneer Mieke tijdens opfriswerken oude dagboeken vindt, wordt ze meegezogen in het leven van Elise, een jonge vrouw die in april 1940 begint te schrijven, net wanneer haar liefde voor Benoit ontluikt.

Wat volgt is een aangrijpende inkijk in de bezetting: de angst, de vernedering, de kleine daden van verzet, maar ook de machteloosheid tegenover een vijand die niet alleen geweren draagt, maar ook misbruik maakt van kwetsbaarheid. Elise wordt gestalkt en gechanteerd door een SS‑soldaat die haar dagboek in handen krijgt en haar daarmee in een wurggreep houdt. Wanneer Benoit wordt gedeporteerd en Elise moet onderduiken, wordt haar dagboek een wapen, een houvast en een gevaar tegelijk.

Sergeant laat het verleden niet op zichzelf staan. Terwijl Mieke zich verdiept in Elises dagboeken, begint ze zich steeds sterker met haar te identificeren. De echo’s van het verleden resoneren in haar eigen leven, zeker wanneer Ben slecht nieuws krijgt en Mieke zelf in een levensbedreigende situatie belandt. De grens tussen toen en nu vervaagt, alsof Elise haar hand reikt door de tijd heen.

Wanneer jaren later Eva – het achternichtje van de verdwenen SS‑soldaat Heinz – voor Miekes deur staat, wordt duidelijk dat het verleden nooit helemaal zwijgt. Mieke moet kiezen tussen zwijgen of spreken, tussen beschermen of onthullen. Uiteindelijk vindt ze een manier om trouw te blijven aan zichzelf én aan Elise, en om het verleden eindelijk rust te gunnen.

Een roman voor lezers met een oude ziel

Tussen land en zee richt zich tot lezers die houden van historische romans, dramatische liefdesverhalen en een vleugje mystiek. Het boek spreekt zowel jongvolwassenen als tachtigers aan, en raakt vooral diegenen die opgroeiden met de verhalen – of het zwijgen – van ouders en grootouders die de oorlog meemaakten. Sergeant schrijft voor mensen die geloven dat herinneringen niet verdwijnen, maar doorgegeven worden, soms fluisterend, soms schreeuwend.

Hoewel de personages fictief zijn, zijn veel gebeurtenissen gebaseerd op echte verzetsdaden en historische feiten. Sergeant verplaatste deze van Vlaanderen naar Normandië, maar de emotionele waarheid blijft intact. Het heden in het boek bevat autobiografische elementen, waardoor de roman een zeldzame authenticiteit uitstraalt: dit is geen afstandelijke reconstructie, maar een doorleefd verhaal.

De auteur: een leven lang gevormd door oorlogsgeschiedenis

Anne‑Marie Sergeant (57) groeide op in een huis waar de Tweede Wereldoorlog nooit ver weg was. Haar vader verzamelde boeken, films en documentaires over de periode, en als kind verslond ze ze allemaal. Op haar twaalfde las ze al volwassen literatuur over concentratiekampen; op haar veertiende schreef ze een boek over de verzetsdaden van haar grootvader.

Hoewel dat jeugdwerk nooit gepubliceerd werd, bleef het schrijven kriebelen. Na studies Toegepaste Communicatie, een carrière in sales en later in het onderwijs, vond ze opnieuw haar stem. De dood van haar vader en schoonmoeder, en de reacties op haar afscheidsredes, brachten haar terug naar het schrijven. Tijdens een slapeloze nacht in Bourville, vlak na de hartoperatie van haar man, werd Tussen land en zee geboren.

Sergeant behoort tot de generatie kleinkinderen van kroongetuigen – een generatie die de oorlog niet meemaakte, maar wel de echo ervan draagt. Ze groeide op met verhalen vol moed, maar ook met stiltes die zwaarder wogen dan woorden. Geheimen werden begraven, namen nooit uitgesproken. Haar grootmoeder zweeg tot haar dood over wie twee buren – verdacht van collaboratie – had doodgeschoten. Dat zwijgen, die angst, die erfenis: ze vormen de kern van dit boek.

Met Tussen land en zee wil Sergeant voorkomen dat deze verhalen verdwijnen. Niet om het verleden te verheerlijken, maar om het te begrijpen. Om de demonen van toen hun kracht te ontnemen. Om gewone mensen – geen helden, geen monsters – een stem te geven.

Sergeant verweeft haar eigen familiegeschiedenis met het leven van Elise. Haar grootvaders worden Elises vader, haar grootmoeders Elises moeder. Zijzelf wordt Elise. De feiten zijn echt, de personages verzonnen. Wat betreft Mieke laat ze bewust ruimte: sommige dingen zijn waar, andere niet. De grens is vloeibaar, net als de titel suggereert: tussen land en zee, tussen verleden en heden, tussen feit en verbeelding.